Spelen met cirkels (2)

‘Omdoelen’, wat wil je in plaats van het probleem?

In deel 1 van ‘Spelen met cirkels’ werd de opvallende gelijkenis tussen de twee cirkelmodellen uit de doeken gedaan. Het betreft het bekende model van Covey (invloed versus betrokkenheid) en het model van Bosch (problemen versus beperkingen). Het is verstandig je aandacht niet te richten op de buitenste cirkels van ‘betrokkenheid’ en ‘beperkingen’. Je hebt er immers ‘geen’ invloed op.

 

Bij veranderingen op individueel-, team, of organisatieniveau is het slim om je direct af te vragen of je te maken hebt met een probleem of met een beperking. Problemen zijn in principe oplosbaar. Zo niet, dan is het een beperking. Bij beperkingen is het zoals het is. Met een beperking kun je (beter) leren omgaan. Dat is dan weer een probleem.

Wat gebeurt er als je een beperking ziet als een probleem dat opgelost kan worden?
En omgekeerd, een probleem als een beperking?
 

Een probleem kun je omzetten in een doel. Overeenkomstig het concentrische model is de buitencirkel aan te passen. Doelen geven richting aan de gewenste veranderingen. In het nieuwe model vervangen deze doelen de ‘beperkingen’ uit het vorige model (Bosch, 2020).

 

Van klacht naar kracht, van negatief naar positief

Doelen worden vaak negatief geformuleerd. De reden om te veranderen is dan negatief geladen. Je hebt ergens last van en wilt er vanaf, je wilt met iets stoppen of van een slechte gewoonte afkomen. Bijvoorbeeld: minder stress, geen of minder vaak werk mee naar huis nemen, minder klachten van afnemers enzovoort. Maar wat wil je juist wél? Je wilt iets positiefs, iets om naar te streven en om trots op te zijn.

 

Voor een (bege)leider is het erg moeilijk om medewerkers te helpen met wat ze niet willen. Bij ‘minder stress’ is er immers nog steeds sprake van aanhoudende spanning. ‘Het is gemakkelijker om met iets nieuws te beginnen, dan om met iets op te houden’.

De reden voor verandering kan ook positief zijn; als een wens tot verandering. Problemen worden omgezet in uitdagende doelen of veranderwensen. Problemen zijn oplosbaar. Er gaat een kracht van (oplossings)mogelijkheden achter schuil. Bouwen aan oplossingen houdt in dat de 'kracht' van problemen wordt gebruikt. ‘Welke doelen zitten er in de problemen?’


Een positieve herformulering van ‘minder klachten’ kan bijvoorbeeld worden omgezet in ‘klantgericht werken’. Ahola & Furman (2009) gebruiken de term ‘omdoelen’ (‘goaling’) voor het benoemen van doelen die achter problemen schuilgaan. Een probleem moet je volgens hen zien als kapitaal, als een doel in de knop.

 

Problemen omzetten in doelen (‘omdoelen’)

Bij ‘omdoelen’ gaat het louter om het (her)definiëren van problemen in na te streven doelen. Het gaat niet om het bedenken van oplossingen, maar om het verwoorden van het gewenste resultaat. Stel je bent ontevreden met je werk. Wat zou je in plaats daarvan dan willen doen?

‘Een probleem is iets dat je niet wilt en een doel is iets dat je wel wilt; een probleem is iets wat moet ophouden, een doel is iets waar je voor gaat’.

 

Mensen zijn doorgaans meer op problemen gericht. Het negatieve krijgt de meeste aandacht en dat werkt niet stimulerend. ’Als we over problemen praten, willen we weten waarom die er zijn; als we over doelen praten, willen we weten hoe je die bereikt’.

Met ‘omdoelen’ kun je voorkomen dat je in een negatieve vicieuze cirkel terecht komt. De sfeer in gesprekken verandert wanneer problemen in positieve doelen worden omgezet. Dat komt de motivatie, de haalbaarheid en de samenwerking ten goede.

Problemen en doelen zijn twee zijden van dezelfde medaille. Ze zijn op de uiteinden van een continuüm te plaatsen en liggen eigenlijk niet zover uit elkaar. Een probleemtoestand willen we ‘altijd’ veranderen. Voor het oplossen is het nodig een voorstelling te hebben van de gewenste situatie. Hoe willen we het hebben ten opzichte van hoe het nu is.

 

Tot slot; ‘alles wat aandacht krijgt dat groeit’

Wanneer je de cirkel met beperkingen wegknipt, houd je de binnencirkel met problemen over. Plak de cirkel met de oplosbare problemen vervolgens op een vel papier en teken een nieuwe buitencirkel. Is de buitencirkel gevuld met doelen (veranderwensen), dan kun je de cirkel met problemen eveneens verwijderen. Zo richt je de aandacht op de positieve doelen. Dat is precies wat je wilt en wat werkt.

 

Zwolle, september 2020

Mario van den Hoorn


Klik hier voor de basistraining Coachend leidinggeven.

Klik hier voor de verdiepingstraining Coachend leidinggeven.

Klik hier voor de de trainingsdag met praktijktoets Coachend leidinggeven.